Historia

Historia opolskiego ZPAF.

Związek Polskich Artystów Fotografików (ZPAF), zrzeszający polskich mistrzów obiektywu, obchodzi w 2007 roku jubileusz 60-lecia działalności. Powstał 10 lutego 1947 roku, a jego celem była ochrona praw twórców fotografii artystycznej i ich dzieł, pogłębianie wiedzy zawodowej członków związku, popularyzowanie sztuki fotograficznej, a także zachowanie polskiego dorobku z tej dziedziny. Początkowo związek używał nazwy „Polski Związek Fotografów”, obecna nazwa została przyjęta dopiero w 1951 roku. Członkowie Związku Polskich Artystów Fotografików mieli prawo wykonywania zawodu artysty i posługiwania się tytułem „fotografik”. Swoje korzenie ZPAF wywodzi z czasów przedwojennych, z Fotoklubu Polskiego założonego w Poznaniu w 1929 roku, o którym w materiałach dokumentalnych ZPAF można przeczytać m.in.: (…) Od samego początku Fotoklub Polski zrzeszał elitę fotografii, artystów, o których dziś powiedziano by: „z najwyższej półki”. W ciągu niespełna 10 lat swego istnienia na członkostwo w Fotoklubie zasłużyło „zaledwie” 44 fotografów! Spotkamy wśród nich twórców, których nazwiska zna niemal każdy polski fotograf ,a i miłośnik sztuki. Jan Bułhak, Marian i Witold Dederkowie, Jan Sunderland, Tadeusz Wański, Edmund Osterloff, Tadeusz Cyprian, Henryk Mikolasch, Bolesław Gardulski, Witold Romer… Są wśród członków przedwojennego Fotoklubu także twórcy, których nazwiska niesłusznie popadły w zapomnienie, a są wśród nich artyści i teoretycy tak wybitni jak Stanisław Sheybal, Józef Świtkowski, Jan Kurusza-Worobiew, Henryk Schabenbeck, Stanisław Schönfeld i wielu innych. Pierwszym prezesem Fotoklubu wybrano Jana Bułhaka. To była prawdziwa elita polskiego społeczeństwa i to nie tylko elita artystyczna, choć to kryterium było najważniejsze. Jan Bułhak, który odegrał znaczącą rolę w życiu fotograficznym Polski międzywojennej, został także pierwszym prezesem ZPAF i tę zaszczytną funkcję pełnił dożywotnio. To jemu zawdzięczamy termin „fotografik”, który pozwalał odróżniać artystów fotografów od rzemieślników. Obecnie termin ten jest używany jedynie w Polsce, przyjął się bowiem w powszechnym użyciu i pozostał jako historyczny symbol. Rozwój fotografii w województwie opolskim był powiązany z trendami ogólnopolskimi. Opolscy fotograficy od początku brali udział w ważniejszych przedsięwzięciach artystycznych firmowanych przez ZPAF. Pierwszym opolaninem, który został w 1951 roku przyjęty do ZPAF był Adam Śmietański – fotograf, który stał się popularny nie tylko na Opolszczyźnie, ale i poza jej granicami. W roku następnym dołączyli do niego: Leonard Olejnik, znany opolski adwokat i Stanisław Bober – plastyk i fotograf. Z chwilą przyjęcia do związku Stanisława Bobera utworzono opolską delegaturę ZPAF, a na jej przewodniczącego wybrano Adama Śmietańskiego. Opolska delegatura w owym czasie zorganizowała jedynie kilka indywidualnych wystaw fotograficznych bowiem w środowisku dominowała wtedy działalność Stowarzyszenia Miłośników Fotografii założonego w Opolu w 1946 roku z inicjatywy Stanisława Bobera i Leonarda Olejnika, który prezesował temu stowarzyszeniu. Oprócz obu wymienionych fotografików do opolskiego SMF należeli też: Adam Śmietański, Eugeniusz Nagietowicz, Ryszard Sebera, nieco później zaś: Andrzej Przedlacki, Andrzej Haczkiewicz, Fryderyk Kremser. Zaangażowanie opolskich członków ZPAF miało duży wpływ na działalność Stowarzyszenia Miłośników Fotografii. Fotografowie opolscy byli po wojnie pionierami tworzenia życia kulturalnego w mieście i województwie. Ich zaangażowanie wyrażało się nie tylko w utrwalaniu na fotografiach przeobrażeń na terenie Opolszczyzny, ale także w upowszechnianiu twórczości fotografów i szkoleniu nowych adeptów sztuki fotograficznej. W czerwcu 1947 roku w ramach Tygodnia Kultury i Sztuki stowarzyszenie zorganizowało w ratuszu opolskim (pod patronatem ówczesnego wojewody śląskiego gen. Aleksandra Zawadzkiego) wystawę prezentującą 101 fotografii. Jak pisano na łamach „Nowin Opolskich”, wystawa obejmowała prace „dziewięciu zawodowych i amatorskich fotografów opolskich”: Stanisława Bobera, Mariana Kornickiego, Adama Śmietańskiego, Eugeniusza Nagietowicza, Władysława Manduka, Elżbiety Nagietowicz, Witolda Czerkawskiego, Leonarda Olejnika i Mirosława Holki. Kiedy w 1948 roku został zatwierdzony statut Polskiego Towarzystwa Fotograficznego, Stowarzyszenie Miłośników Fotografii przekształciło się w jego oddział. W latach 1952–1970, mimo wielkiego zaangażowania członków delegatury opolskiej ZPAF w rozwój amatorskiego ruchu towarzystw fotograficznych na trenie miasta i województwa, do związku nie przyjęto ani jednej nowej osoby. Można to tłumaczyć pewną kostycznością i hermetyzmem struktur na szczeblu głównym – warszawskim, a także swoistym ostracyzmem „starej gwardii” fotografików wobec młodych, ambitnych fotografów, dążących do przynależności do elitarnego związku. Próbę dostania się do delegatury opolskiej ZPAF podejmowali wówczas Jan Berdak i Fryderyk Kremser, który to w roku 1970 otrzymał zaszczytny tytuł Artysty Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej. W następnym roku Ministerstwo Kultury i Sztuki przyznało Kremserowi uprawnienia do wykonywania zawodu artysty fotografika.

Konflikty, jakie pojawiły się w delegaturze opolskiej ZPAF spowodowały jej rozwiązanie przez Zarząd Główny. Adam Śmietański przeniesiony został do okręgu wrocławskiego ZPAF, natomiast Stanisław Bober i Leonard Olejnik znaleźli się w okręgu katowickim. W 1971 roku, gdy do ZPAF został przyjęty Jan Berdak, reaktywowano delegaturę opolską, tworzyli ją teraz artyści: Leonard Olejnik, Stanisław Bober i Jan Berdak. Adam Śmietański pozostał w okręgu wrocławskim. Reaktywowana delegatura opolska ZPAF zaczęła działać bardzo prężnie, a jej „świeża krew” – Jan Berdak – odnosił znaczące sukcesy. W 1971 roku zdobył wyróżnienie The Lord Goldman Medal na międzynarodowej wystawie fotografii, a w roku 1972 reprezentował polską fotografię na światowych targach fotografii w Kolonii.

Tymczasem w latach 70. XX wieku pojawiło się na Opolszczyźnie wielu utalentowanych młodych twórców fotografii, nie tylko w Opolu, ale także w Kędzierzynie i Raciborzu. W okresie kierowania delegaturą opolską przez Leonarda Olejnika, Bolesław Stachow z Raciborza zainicjował w 1973 roku utworzenie Grupy Młodych przy opolskiej delegaturze ZPAF i był jej głównym organizatorem. Grupę Młodych tworzyli: Ryszard Emmerling, Roman Hlawacz, Wenancjusz Klon, Waldemar Kremser, Andrzej Przedlacki, Tadeusz Smyk, Alfred Sonsala i Zdzisław Taczalski. Comiesięczne zajęcia z zakresu twórczości plastycznej, fotograficznej i filmowej, prowadzone przez tę grupę miłośników fotografii, miały na celu najszerzej rozumiane doskonalenie warsztatu fotograficznego. Nazwiska członków Grupy Młodych w kolejnych latach będą pojawiać się przy okazji różnych wydarzeń kulturalnych. Niebawem zresztą, bo już w roku 1974, do ZPAF przyjęto Bolesława Stachowa i Ludwika Brzyskiego, a w roku 1975 – Fryderyka Kremsera. Rok 1975 był ważny dla opolskiej delegatury ZPAF, jej członek – Jan Berdak, pokazał swoje prace w Królewskim Towarzystwie Fotograficznym w Londynie, na wystawie prezentującej kierunki polskiej fotografii artystycznej. Opolski artysta znalazł się w gronie dziesięciu znanych fotografików polskich takich jak: Edward Hartwig, Włodzimierz Habel, Wacław Nowak, Edward Grochowicz, Wiesław Zieliński, Leszek Szurkowski, Paweł Pierściński, Tadeusz Sumiński, Jerzy Habdas. Instytucją, która w znacznej mierze przyczyniła się w tym czasie do rozwoju i upowszechniania fotografii był Wojewódzki Dom Kultury w Opolu. Na wystawach, seminariach, kursach spotykało się tutaj coraz liczniejsze grono opolskich miłośników fotografii. Także Grupa Młodych, która w ciągu pięciu lat zaprezentowała tu kilka wystaw autorskich, a w roku 1978 w opolskim Klubie Związków Twórczych zorganizowała swoją pierwszą, wspólną wystawę. W 1981 roku kierownictwo delegatury opolskiej ZPAF objął Fryderyk Kremser, który z jednej strony czynił starania, by umacniać pozycję opolskiej delegatury i zintegrować środowisko fotograficzne, a z drugiej strony podjął kontrowersyjną decyzję o rozwiązaniu Grupy Młodych. Warto tu przypomnieć, że opolscy fotograficy zrzeszeni w ZPAF chętnie udzielali się w tym czasie społecznie w rożnych komisjach konkursowych, konferencjach czy spotkaniach. W 1985 roku szeregi delegatury opolskiej ZPAF zasilił kolejny artysta fotografik – Roman Hlawacz, kierujący do tej pory Opolskim Klubem Fotograficznym przy Wojewódzkim Domu Kultury. Klub powstał w 1977 roku i skupiał młodych twórców, głównie ze środowiska studenckiego i młodzieżowego, i dał się poznać jako inkubator młodych talentów. Od 1988 roku delegaturą opolską ZPAF kierował Jan Berdak, który w tym czasie był członkiem Rady Artystycznej w Zarządzie Głównym ZPAF w Warszawie. Przemiany, jakie nastąpiły w Polsce po 1989 roku, wpłynęły znacząco na sytuację środowisk twórczych, w tej liczbie i fotografików opolskich. Przestała obowiązywać ochrona zawodu, profity z wykonywania zdjęć mógł od tej pory czerpać każdy, kto potrafił tworzyć w tej dziedzinie sztuki i – co ważniejsze – znajdować odbiorcę swoich prac. Jednak przynależność do ZPAF zachowała swój elitarny charakter, a status artysty fotografika dawał prestiż, o który nadal warto było zabiegać. W 1991 roku członkiem ZPAF został Marek Maruszak – przedstawiciel młodszej generacji opolskich fotografików. Wskutek zmian organizacyjnych w 1992 roku w miejsce delegatury opolskiej powstał oddział, który wybrał przynależność do okręgu dolnośląskiego ZPAF. Kierownikiem oddziału został Roman Hlawacz. Tym samym działalność wystawiennicza opolskich fotografików wzbogaciła się w owym czasie w istotny sposób, ponieważ uzyskali oni możliwość uczestniczenia we wszystkich wystawach, jakie organizował większy i znacznie bogatszy okręg dolnośląski. W oddziale opolskim ZPAF do głosu doszła najmłodsza generacja twórców, którzy – jak Sławoj Dubiel i Marek Szyryk w 2000 roku, Jarosław Majcher w 2006, a w 2011 roku Sławomir Mielnik i Michał Grocholski powiększyli grono oddziału.  W 2002 roku Sławoj Dubiel objął kierownictwo oddziału, gdy ZPAF obchodził swoje 55-lecie. Z tej okazji pięciu członków oddziału opolskiego ZPAF zaprezentowało swoje prace na wspólnej wystawie w Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu. Wystawie towarzyszył specjalny, okolicznościowy katalog. Niniejszy „Almanach fotografii opolskiej” jest publikacją towarzyszącą wystawie zorganizowanej z okazji 60-lecia Związku Polskich Artystów Fotografików. Wystawa prezentuje dorobek wszystkich opolskich członków ZPAF, archiwalny tych, którzy odeszli, aktualny – fotografików aktywnych twórczo. Stanowi przegląd prac różnych osobowości twórczych, reprezentujących odmienne typy wrażliwości i spojrzenia na otaczającą rzeczywistość, połączonych jednakże wspólną pasją, którą jest fotografia.

Urszula Zajączkowska

Reklamy